“Havada Kalan” Müdahaleler

İran’ın askeri gücü, uzun süredir yalnızca niceliksel bir envanter meselesi olmaktan çıkmış; coğrafya, doktrin ve uluslararası konjonktürle birlikte işleyen bir caydırıcılık mimarisine dönüşmüştür. Bu nedenle sınırlı hava saldırısı, cerrahi operasyon ya da kısa süreli caydırma gibi kavramlar, pratikte giderek daha sorunlu varsayımlara dayanıyor.

Füze Envanteri ve Katmanlı Vurucu Güç

İran’ın elinde bulunduğu bilinen 18 farklı tipte balistik füze, yalnızca menzil çeşitliliğiyle değil, teknolojik katmanlarıyla da dikkat çekiyor. Eski sistemler, modern ve yüksek hassasiyetli platformlarla birlikte kullanılıyor; bu durum, savunma planlamasını karmaşıklaştıran bilinçli bir tercihe işaret ediyor. Beş farklı tipte seyir füzesi ve 15’ten fazla insansız hava aracı modeli, İran’ın vurucu kapasitesini tek bir eksende değil, çoklu senaryolar üzerinden kurguladığını gösteriyor.

Yakın dönemde test edildiği bildirilen kıtalararası balistik füze ise, bu envanterin yalnızca bölgesel değil, stratejik bir boyut kazandığına dair tartışmaları derinleştirmiş durumda.

Yeraltı Altyapısı ve Hayatta Kalma Stratejisi

Bu kapasitenin nasıl korunduğu da en az kapasitenin kendisi kadar belirleyici. İran’ın füze ve İHA altyapısının önemli bir kısmı, iyi tahkim edilmiş yeraltı tesislerinde ve kamuoyunda yeraltı şehirleri olarak anılan yapılarda konuşlandırılmış durumda. Bu yapılanma, klasik hava saldırılarıyla ya da sınırlı seyir füzesi operasyonlarıyla caydırıcılığın kırılmasını son derece zorlaştırıyor.

Askeri hedeflerin dağınık, gizli ve derin konuşlandırılması, İran’ın savunma anlayışının merkezinde yer alıyor ve ilk darbenin etkisini sınırlamayı amaçlıyor.

İlk Saldırı Yok, Sınırlı Misilleme de Yok

Tahran’ın askeri doktrini resmi söylem düzeyinde savunmacı bir çerçeveye dayanıyor. İran, ilk saldırıyı başlatmayacağını vurgularken, saldırıya uğraması halinde verilecek karşılığın sınırlı olmayacağını da açık biçimde ortaya koyuyor. Bu karşılığın yalnızca askeri değil, siyasi hedefler taşıdığı; özellikle ekonomik yaptırımların kaldırılmasını içeren müzakere edilmiş bir sonuç elde edilene kadar baskının sürdürülebileceği yönündeki mesajlar, caydırıcılığın zamana yayılan bir maliyet üretme mantığına dayandığını gösteriyor.

Çin ve Rusya Faktörü

Bugünkü stratejik tabloyu geçmiş krizlerden ayıran en önemli unsurlardan biri, İran’ın Çin ve Rusya’dan aldığı desteğin daha görünür hale gelmesi. Çin’in İran’a, hedefin konumu, yüksekliği ve hareket yönünü tespit edebilen gelişmiş radar sistemleri sağladığına dair raporlar, özellikle ABD’nin “görünmezlik” kabiliyetine dayalı üstünlük varsayımını sorgulatıyor.

Rusya ve Çin menşeli hava savunma sistemlerinin İran envanterinde yer alması, bu teknolojik aktarımın tekil değil, bütünlüklü bir savunma mimarisinin parçası olduğunu düşündürüyor.

Şubat ortası ya da mart başında Umman Denizi’nde yapılması planlanan Çin-Rusya-İran ortak deniz tatbikatı da bu çerçevede sembolik olduğu kadar pratik bir mesaj taşıyor. 2019’dan bu yana düzenli hâle gelen ve sekizincisi planlanan bu tatbikatlar, iş birliğinin geçici bir taktik yakınlaşma değil, daha kalıcı bir stratejik koordinasyon zeminine oturduğunu gösteriyor.

ABD’nin Hava Gücü Varsayımları

Bugünkü ortam, İran’ın 13 Haziran 2025’teki sürpriz saldırı sırasında karşı karşıya kaldığı koşullardan belirgin biçimde farklı. ABD’nin bölgeye konuşlandırdığı F-35’ler, uçak gemilerinden kalkan F-35C’leri ve karaya konuşlu unsurları kapsayan geniş bir yapı oluşturuyor. Bu uçaklar özellikle düşman hava savunmasının bastırılması (SEAD) görevlerinde kritik kabul ediliyor.

Ancak bu yaklaşım, İran’ın bu platformları tespit edemeyeceği ya da etkili biçimde karşılık veremeyeceği varsayımına dayanıyor. Çin’in hayalet uçakları tespit etmeye yönelik radar sistemleri sağladığına dair iddialar, bu varsayımı ciddi biçimde zayıflatıyor. Bu durum, ABD açısından yalnızca taktik değil, stratejik bir risk anlamına geliyor.

Bölgesel Cephe ve Asimetrik Tırmanma Olasılığı

İran, geçmişte Katar’dan Suudi Arabistan’a, Kuveyt’ten Irak ve Suriye’ye kadar uzanan ABD üslerini hedef alabilecek kapasiteye sahip olmasına rağmen, bunu bilinçli olarak sınırlı tuttu. On iki günlük savaşın sonunda Katar’daki El-Udeyd Hava Üssü’nde bir radar istasyonunun vurulması, geniş çaplı bir saldırıdan ziyade kontrollü bir mesaj olarak okunmuştu.

Ancak mevcut tabloda bu tür bir sınırlamanın korunacağına dair güçlü işaretler yok. Özellikle Irak’taki Şii grupların ayaklanma ihtimali ve ABD çıkarlarına yönelik tam kapsamlı saldırı ilanları, çatışmanın hızla çok cepheli ve bölgesel bir savaşa evrilebileceğini düşündürüyor.

Savunma Sistemlerinin Sınırları

Bu bağlamda THAAD, Patriot, Arrow, Davud’un Sapanı ve Demir Kubbe gibi savunma sistemlerine duyulan güven de sorgulanıyor. İran’ın bu sistemleri doyuma ulaştıracak sayıda füze kullanabileceği ve manevra kabiliyetine sahip hipersonik füzelerin mevcut savunma mimarileri için ciddi bir meydan okuma oluşturduğu yönündeki değerlendirmeler, savunma-saldırı dengesinin giderek daha kırılgan hale geldiğini ortaya koyuyor.

Sınırları Belirsiz Bir Denge

İran’ın caydırıcılığı, tek başına füze sayısına ya da menziline indirgenemeyecek kadar katmanlı bir yapıya sahip. Teknoloji transferleri, yeraltı altyapısı, bölgesel vekil ağları ve büyük güçlerle kurulan stratejik ilişkiler, bu caydırıcılığı yalnızca askeri değil, aynı zamanda politik bir denge aracı haline getiriyor.

Bu denge hala ayakta. Ancak her yeni kriz, sınırlarının ne kadar esnek ve ne kadar kırılgan olduğunu biraz daha görünür kılıyor. (Nalan Yazgan, harici)

NOT: Alıntı makaleler Hürseda Haber'in yayın politikasını yansıtmayabilir.